इरान — इरानका सर्वोच्च नेता अयातोल्लाह अली खामेनीको अमेरिका र इजरायलको संयुक्त सैन्य आक्रमणमा मृत्यु भएको खबरले विश्व राजनीतिमा ठूलो तरंग पैदा गरेको छ । आइतबार भएको आक्रमणको पछिल्लो लहरमा उनको मृत्यु भएको इरानी राज्य सञ्चालित सञ्चार माध्यमहरूले पुष्टि गरेका छन् । दशकौंसम्म इरानको सर्वशक्तिमान नेताका रूपमा रहेका खामेनीको यो अवसानलाई विश्वका विभिन्न मुलुक र नेताहरूले निकै भिन्न र कतिपय अवस्थामा परस्पर विरोधी दृष्टिकोणबाट हेरेका छन् ।
युरोपेली शक्ति राष्ट्रहरूले यस घटनालाई इरानमा परिवर्तनको एउटा ठूलो अवसरका रूपमा लिएका छन् । युरोपेली युनियनकी आयुक्त उर्सुला भोन डेर लेयनले खामेनीको बहिर्गमनले इरानी जनतामा “नयाँ आशा” सञ्चार गरेको टिप्पणी गरेकी छिन् । उनले अब इरानको भविष्य त्यहाँका जनताले नै कोर्नुपर्ने धारणा राख्दै गर्दा यस घटनाले क्षेत्रलाई हिंसाको नयाँ र डरलाग्दो चक्रमा धकेल्न सक्ने जोखिमप्रति पनि सचेत गराएकी छिन् । यस्तै, फ्रान्सेली सरकारकी प्रवक्ता माउड ब्रेगनले खामेनीलाई हजारौं नागरिकको मृत्युको जिम्मेवार ठहर्याउँदै उनको अवसानलाई स्वागतयोग्य कदम बताएकी छिन् । इटालियन विदेशमन्त्री एन्टोनियो तजानीले इरान अहिले एउटा अनिश्चित संक्रमणकालीन चरणमा प्रवेश गरेको र यसले इरानी जनमानसमा खामेनीको दशकौंदेखिको व्यक्तिगत अधिकार र प्रभाव अन्त्य गरेको विश्लेषण गरेका छन् ।
पश्चिमी देशहरूले यसलाई अवसरको रूपमा चित्रण गरिरहँदा रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले भने यस घटनाको कडा शब्दमा निन्दा गरेका छन् । पुटिनले खामेनी र उनका परिवारका सदस्यहरूको हत्यालाई अन्तर्राष्ट्रिय कानुन र मानवीय नैतिकताको घोर उल्लङ्घन भन्दै इरानप्रति गहिरो समवेदना व्यक्त गरेका छन् । रुसको यो प्रतिक्रियाले यस घटनाले विश्वका प्रमुख शक्ति राष्ट्रहरूबीचको ध्रुवीकरणलाई अझै फराकिलो बनाउने संकेत गरेको छ ।
उता, मुस्लिम बाहुल्य राष्ट्र इन्डोनेसियामा पनि यसको तीव्र प्रतिक्रिया देखिएको छ । इन्डोनेसियाको उलेमा मुस्लिम धर्मगुरु परिषद् (MUI) ले यस हत्याप्रति गहिरो दुःख व्यक्त गर्दै अमेरिकाको शान्ति स्थापक भूमिकामाथि नै गम्भीर प्रश्न उठाएको छ । परिषद्ले अमेरिकाले न्यायपूर्ण शान्तिका लागि काम गर्नुको साटो असमान सुरक्षा संरचनालाई बलियो बनाएको आरोप लगाउँदै इन्डोनेसिया सरकारलाई ‘शान्ति बोर्ड’ (BoP) बाट आफ्नो सदस्यता फिर्ता लिन समेत आग्रह गरेको छ ।
युरोपेली संघका विदेश नीति प्रमुख काजा कलास र स्वीडेनकी विदेशमन्त्री मारिया स्टेनगार्डले उल्लेख गरेझैं, खामेनीको मृत्यु इरानको इतिहासमा एउटा निर्णायक मोड सावित भएको छ ।
यसले एकातिर इरानी जनताका लागि स्वतन्त्रताको नयाँ ढोका खोल्न सक्ने सम्भावना देखाएको छ भने अर्कोतिर मध्यपूर्वमा सुरक्षाको ठूलो चुनौती र अनिश्चितताको बादल मडारिएको छ । आगामी दिनहरूमा इरानले कस्तो बाटो रोज्छ र यसले क्षेत्रीय शक्ति सन्तुलनमा कस्तो प्रभाव पार्छ भन्ने कुरामा नै विश्वको ध्यान केन्द्रित भएको छ ।
