लिस्बन (पोर्चुगल) — पोर्चुगलमा आगामी जनवरी १८, २०२६ (आइतबार) का दिन हुने राष्ट्रपतिको निर्वाचनले आधुनिक पोर्चुगिज लोकतान्त्रिक इतिहासमै नयाँ कीर्तिमान रच्ने भएको छ । वर्तमान राष्ट्रपति मार्सेलो रेबेलो डि सुसाको १० वर्षे कार्यकाल समाप्त हुन लाग्दा, उनको उत्तराधिकारी बन्नका लागि यसपटक उम्मेदवारहरूको अभूतपूर्व लर्को लागेको छ ।
यस निर्वाचनलाई पोर्चुगलको इतिहासमै सबैभन्दा प्रतिस्पर्धी र अप्रत्याशित मानिएको छ । निर्वाचन आयोग र संवैधानिक अदालतको अन्तिम निर्णय अनुसार यसपटकको चुनावी मैदानमा कुल ११ जना आधिकारिक उम्मेदवारहरू रहेका छन् । यद्यपि, मतदाताहरूले मतपत्रमा १४ जनाको नाम देख्न सक्नेछन् । यो अलिक अनौठो र अन्योलपूर्ण स्थिति किन सिर्जना भएको हो भने, संवैधानिक अदालतले तीनजना उम्मेदवारहरू (जोआना अमरल डायस, जोसे कार्डोसो र रिकार्डो सुसा) को उम्मेदवारी प्रक्रियामा त्रुटि भेटिएपछि रद्द गरिदिएको थियो । तर मतपत्र छापिइसकेको वा कानुनी प्रक्रियाको समयसीमाका कारण खारेज भएका ती नामहरू पनि मतपत्रमा देखिन सक्ने समाचारहरूमा उल्लेख छ, यद्यपि प्रतिस्पर्धा भने मुख्य ११ जनाबीच मात्र हुनेछ ।
को-को छन् मुख्य प्रतिस्पर्धीहरू ?
यसपटकको चुनावमा परम्परागत राजनीतिक दलका नेताहरूदेखि स्वतन्त्र र चर्चित व्यक्तित्वहरूसम्मको मिस्रित प्रतिस्पर्धा देखिन्छ ।
मुख्य आकर्षणको केन्द्रमा हेनरिक गोभिया ई मेलो रहेका छन् । उनी कुनै राजनीतिक दलको सदस्य नभई स्वतन्त्र उम्मेदवारका रूपमा उभिएका छन् । पेसाले जलसेनाका पूर्व एडमिरल रहेका मेलो कोभिड-१९ महामारीका बेला पोर्चुगलको खोप अभियानको सफल नेतृत्व गरेर राष्ट्रिय नायकका रूपमा उदाएका थिए । उनले “मेरो पार्टी भनेकै पोर्चुगल हो” भन्ने नाराका साथ अभियान चलाइरहेका छन् ।
उनलाई कडा चुनौती दिन मुख्य राजनीतिक दलहरूले आफ्ना दिग्गज नेताहरू अघि सारेका छन् । सत्ताधारी गठबन्धन (PSD र CDS-PP) को समर्थनमा अनुभवी राजनीतिज्ञ र पूर्वपार्टी अध्यक्ष लुइस मार्कस मेन्डेस मैदानमा छन् । उता समाजवादी पार्टी (PS) ले आफ्ना पूर्वमहासचिव एन्टोनियो जोसे सेगुरो लाई समर्थन गरेको छ ।
दक्षिणपन्थी दल ‘चेगा’ (Chega) का नेता आन्द्रे भेन्चुरा पनि बलियो दाबेदारका रूपमा दोस्रो पटक राष्ट्रपतिको दौडमा छन् । साथै, ‘लिबरल इनिसिएटिभ’ (IL) का तर्फबाट जोआओ कोट्रिम फिग्युरेडो र बामपन्थी गठबन्धन (Left Bloc) बाट क्याटरिना मार्टिन्स चुनावी मैदानमा होमिएका छन् । कम्युनिस्ट पार्टी (PCP) ले एन्टोनियो फिलिपलाई समर्थन दिएको छ भने ‘लिभ्रे’ (Livre) पार्टीका तर्फबाट जर्ज पिन्टो उम्मेदवार बनेका छन् ।
यसका अलावा शिक्षकहरूको ट्रेड युनियन नेता आन्द्रे पेस्टाना, चित्रकार हुम्बर्टो कोरिया, र चर्चित संगीतकार तथा व्यंग्यकार म्यानुअल जोआओ भियरा जस्ता स्वतन्त्र उम्मेदवारहरूले पनि चुनावी माहोल तताएका छन् ।
निर्वाचनको माहोल निकै तातेको छ तर नतिजा कसको पक्षमा जान्छ भन्ने आकलन गर्न कठिन छ । विगतका निर्वाचनहरूमा जस्तो यसपटक पहिलो चरणमै कुनै एक उम्मेदवारले ५० प्रतिशतभन्दा बढी मत ल्याएर जित्ने सम्भावना निकै कम रहेको विश्लेषण गरिएको छ । यदि जनवरी १८ मा कसैले पनि स्पष्ट बहुमत ल्याउन सकेन भने, फेब्रुअरी ८ मा शीर्ष दुई उम्मेदवारबीच दोस्रो चरणको निर्वाचन (Run-off) हुने निश्चित जस्तै छ ।
अहिले उम्मेदवारहरू पोर्चुगलका विभिन्न शहरहरू, विशेष गरी भित्री इलाकाहरू (Interior regions) र अल्गारभ (Algarve) क्षेत्रमा पुगेर मत मागिरहेका छन् । अभियानको क्रममा उम्मेदवारहरूको विगतको आर्थिक कारोबार र पेसागत आचरणका विषयमा केही विवादहरू पनि सतहमा आएका छन् ।
सञ्चारमाध्यमहरूमा लुइस मार्कस मेन्डेसको परामर्शदाताको रूपमा भएको कमाइ र एडमिरल गोभिया ई मेलोको जलसेनामा हुँदाका खरिद सम्झौताहरूका विषयमा प्रश्नहरू उठाइएका छन्, जसले चुनावी बहसमा गरमागरम थपेको छ ।
पोर्चुगल अहिले राजनीतिक स्थिरता र परिवर्तनको दोसाँधमा उभिएको छ । मतदाताहरू एउटा यस्तो राष्ट्रपतिको खोजीमा छन् जसले विभाजित संसद र राजनीतिक ध्रुवीकरणका बीचमा पनि देशलाई एकताबद्ध बनाएर लैजान सकोस् ।
